19. ONTDEKKERS VAN DE HEMEL / 20. HET MOOISTE LICHT

Van een keuken planetarium naar een wereldberoemd Planetarium.In het voetspoor van Eise Eisinga is conservator Adri Warmenhoven nu onze gids.

 

19. ONTDEKKERS VAN DE HEMEL

             EISE VERTELT4 gaat hieraan vooraf

Een planetarium met alleen zon, aarde en een sterrenbeeld vond ik maar niets. Het werd daarom uitgebreid met de maan en vijf planeten. Maar het betekende ook dat ik het spel niet alleen kon spelen. Met de zon had ik geen problemen, want die hing altijd op dezelfde plaats midden in de keuken. En de aarde kon ik al ronddraaiend wel om de zon bewegen.

Maar met de maan en de planeten er bij kon ik mijn spel niet meer alleen spelen. Mijn ouders en vriendjes moesten ook meedoen.

Mijn vader leidde Mercurius en Venus in vaste banen om de keukenlamp.

Dan kwam mijn moeder met de aarde en Mars en ik had de buitenste 

banen met Jupiter en Saturnus. Samen met mijn ouders hielden wij ons aan de spelregels en volgden de vaste banen.

Maar samen met mijn vriendjes Idsert en Taeke lieten we de

hemelbollen de meest spectaculaire banen volgen.

 

Botsingen kwamen veelvuldig voor, maar we deden ook ontdekkingen.

Zoals toen we de aarde tussen de zon en de maan hielden en een schaduw op de maan viel. 

We riepen mijn vader er bij. ”Gebeurt dat ook in het echt en botsen planeten wel eens op elkaar?” 

“Wat jullie hebben ontdekt, is een maansverduistering. 

Nu draai ik de maan tussen de zon en de aarde. Zie je wat er gebeurt?”

“Een zonsverduistering”, riepen we alle drie.

 

“Ja, als de nieuwe maan precies tussen zon en aarde door cirkelt, is er sprake van een zonsverduistering.

Het is het allermooiste natuurverschijnsel dat er bestaat. Iedereen zou het tenminste één keer in zijn leven moeten meemaken.” 

“Als het zo mooi is, wil ik het wel vaker zien”, onderbrak ik mijn vader.

“Dat begrijp ik, maar een totale zonsverduistering is een heel zeldzaam gebeuren. In mijn leven is er maar één geweest en dat was op 3 mei 1715, mijn geboortejaar. Ik was toen een baby van vijf maanden en kan mij dus niets herinneren. Pake Eise kan er prachtig over vertellen”

“Maar als het al zo lang geleden is, kan er toch wel gauw weer eentje komen”, zei Idsert. 

“Nee, dat kan niet. We kunnen namelijk precies berekenen wanneer er weer een totale verduistering komt”.

“En wanneer is dat dan?, riepen we.

“Dat duurt nog verschrikkelijk lang”.

“Hoe lang is verschrikkelijk lang?”

“Bijna 70 jaar, in 1820”.

Ik herinner mij nog dat ik toen snel een rekensommetje maakte en uitrekende dat ik dan 76 jaar zou zijn. “En kun je ook berekenen wanneer de planeten botsen?”, wilde Taeke weten.

“Ze kunnen niet botsen, omdat de hemellichamen heel ver uit elkaar staan en in verschillende banen om de zon draaien, kijk maar”. Mijn vader liet vervolgens de planeten één voor één in hun eigen vaste baan om de zon draaien.

We zagen het met eigen ogen en wisten voor altijd dat hemelbollen niet kunnen botsen.

Mijn vader had ons op een idee gebracht. We deden een hele reeks proeven naar zonsverduisteringen, maansverduisteringen, schijngestalten van de maan en nog veel meer.

“Jullie zijn echte ontdekkers”, zei mijn vader, “net als Copernicus en Galileï, die ontdekten dat niet de aarde maar de zon in het middelpunt van het heelal staat”. “Hoe hebben ze dat ontdekt?”, wilde ik weten.

 "Kom maar mee naar buiten, dan gaan we op ontdekkingsreis langs de hemel .

Voordat we gingen, gaf hij ons een kaart, waarop hij met sierlijke letters had geschreven: 

 

             “Kijk met eigen ogen, denk met eigen verstand en ontdek wat wel 

               en niet waar is”

  

“Op deze kaart”, zei hij, “zijn de sterren afgebeeld die hoog aan de hemel boven Dronrijp staan. Het midden van de kaart is het gebied recht boven je hoofd.

We beginnen onze ontdekkingstocht direct bij de Poolster. 

Je kunt hem gemakkelijk vinden, want het is de enige ster die altijd in dezelfde richting staat, precies in het noorden. Zie je het sterrenbeeld bij de ‘Poolster’?”       

“ ‘Kleine Beer’, en daaronder de’ Grote Beer’“, riepen we bijna tegelijk. 

“Dan gaan we op zoek naar ‘Cassiopeia’. 

Daarna proberen we de ‘Zwaan’ te vinden”. “Maar dat is niet de ‘Zwaan’, dat is mijn ‘Ooievaar.” “Goed”, zei mijn vader, de ‘Zwaan’ is voortaan ‘Ooievaar’. 

 

                                 

 

20. 'HET MOOISTE LICHT DAT IK OOIT VAN MIJN LEVEN HEB GEZIEN’

De ontdekking van de zonsverduistering had de meeste indruk gemaakt.Ik wilde de volgende dag onmiddellijk naar Pake Eise in Oosterlittens.

Ik vertelde hem over het Planetariumspel en onze ontdekkingen vanaf het jaagpad.

"Heit vertelde dat een zonsverduistering het allermooiste natuurverschijnsel is, dat je het tenminste een keer in je leven moet hebben gezien en dat U er prachtig over kunt vertellen.

“Het was op 3 mei, een prachtige voorjaarsdag”, begon Pake, “midden op de dag was het alsof het avond werd. Het werd koeler en helemaal donker en de dieren gedroegen zich alsof het nacht werd. Sterren en planeten verschenen aan de hemel. Het allermooiste was het licht om de maan, ‘een parelsnoer van licht’ ”, zoals hij het noemde. “Het mooiste licht dat ik ooit in mijn leven heb gezien, mooier dan de andere zonsverduisteringen”. 

“Maar mijn vader zei, dat een zonsverduistering heel zeldzaam is en dat er in 1820 pas weer een komt”. “Die van 1715 was een totale verduistering. Daarna zijn er nog drie geweest, maar toen was de zon niet helemaal verduisterd. Het klopt dat er pas in 1820 weer een totale verduistering is, maar die zal ik niet mee maken. Een totale zonsverduistering is een onvergetelijk mooi gezicht Eise.

Maar terwijl wij van het schitterende natuurgebeuren genoten, waren er ook mensen die in doodsangst zaten. Onheilsprofeten hadden namelijk de ondergang van de wereld voorspeld. Schandalig, want sinds mensenheugenis kunnen we een zonsverduistering heel precies voorspellen. Zo heeft de Griekse filosoof Thales van Milete 600 v. chr. als eerste al een verduistering precies berekend en voorspeld. Voor angst is geen enkele aanleiding”, stelde Pake mij gerust.

 

                 EISES DIGITALE SCHATKIST

                                  LEES, KIJK, DOE EN ONTDEK

  

 

Een zonsverduistering, "Het is het allermooiste natuurverschijnsel dat bestaat. Iedereen zou het tenminste een keer in zijn leven moeten meemaken", zei Eises vader.

Frank de Boosere vertelt eerst wat een zonsverduistering precies is en laat dan een filmpje zien dat hij van een zonsverduistering heeft gemaakt en Eises vader had gelijk, het is indrukwekkend mooi. Klik op de volgende site en geniet !

 

 http://www.frankdeboosere.be/film/eclipsAkseki.php

 

Sterrenkunde is zo oud als de mensheid. Tienduizenden jaren geleden moeten onze verre voorouders zich al verwonderd hebben over de schitterende aanblik van de nachtelijke hemel, de vormveranderingen van de maan en de onwrikbare regelmaat van dag en nacht en zomer en winter. Alles wat je wilt weten over sterrenkunde 'TOEN', 'NU' en in de toekomst vind je op  Astronomie.nl

 Lees en kijk ook EISE VERTELT 88 "Een astronomisch schouwspel om nooit te vergeten"

Schrijf een commentaar: (Klik hier)

123website.nl
Tekens over: 160
OK Verzenden.
Bekijk alle commentaren

Nieuwe commentaren

29.05 | 21:29

Wat een mooi geheel! zoveel informatie, zoveel wijsheid, zoveel beschaving, en dat al van zo lang geleden! Laten we dit alles in ere houden en vooral: doorgeven

...
12.12 | 16:08

Wat merkwaardig dat de vrouw van Lambertus Nieuwenhuis Emma wordt genoemd. Zij heet in werkelijkheid Catharina (Katharina) van Lochem (1738-1817)

...
15.11 | 14:06

Het portret op deze pagina is niet van Arjen Roelofs maar van diens biograaf Worp van Peijma. Toen Arjen stierf in 1828 bestonden er nog geen foto-portretten.

...
30.10 | 15:48

Uiterlijk gaan de verhalen over het leven van Eise en de tijd van de verlichting. Maar innerlijk worden uiteraard de gedachten en gevoelens van Meinte Vierstra zelf weerspiegeld. En hoe mooi en zo herkenbaar. De humor, de (jongens)dromen, het voortschrij

...
Je vindt deze pagina leuk