WAAROM EISE EISINGA VERTELT

Eise Vertelt’, de bundel van ruim 90 door ‘Eise Eisinga vertelde verhalen’ sluit aan bij de randvoorwaarden en karakteristieken van ‘entoen.nu de Canon van Nederland’ : ”Kies zo concreet en verhalend mogelijk. Aan de hand van verhalen leren kinderen betekenis te geven aan hun ervaringen en de wereld om hen heen. Verhalen werken motiverend en helpen leerstof te blijven hangen....’ ( Deel A blz 30)
Eise omgeven door Verlichte astronomen, wetenschappers, filosofen, medici die hem inspireerden buitengewoon actief te zijn op vier terreinen.
Pesentatie 'Eise Eisinga's Planetarium doe- en ontdekboek'

INLEIDING 

 

Ter gelegenheid van Eise Eisinga’s 250e geboortejaar vroeg het 'Koninklijk Eise Eisinga Planetarium' mij in 1994 het  'Eise Eisinga's Planetarium doe- en ontdekboek' te schrijven.

Ik richtte mij aanvankelijk alleen op Eise zoals ik hem uit mijn bezoeken aan het Planetarium kende: In het voorhuis ontmoet je Eise als bouwmeester van het Planetarium en in het achterhuis Eise als wolkammer. 

 

Toen het boekje klaar was, ontdekte ik echter dat ik hem in mijn verhalen ernstig tekort had gedaan. 

Eise was meer, veel meer dan ik had verteld, want behalve wolkammer en bouwmeester van het Planetarium was hij ook actief als armoedebestrijder, bouwmeester van het stadsarmenhuis en politicus. 

        Voor de oude Grieken was de ethica, de studie van het goede leven, onlosmakelijk verbonden met  de studie van de kosmos.

"Je kunt de praktische vragen naar de beste manier van leven niet scheiden van vragen omtrent de aard van de kosmos waarin je leeft" leerden zij.

"Komt die onlosmakelijke verbondenheid  ook niet tot uitdrukking in leven en werk van Eise?" vroeg ik mij af .Het boekje was klaar maar ik was nog lang niet klaar met Eise en ik ging op zoek naar wie hij werkelijk was. 

Het werd een fascinerende zoektocht.

Vooral  toen Eise in 2006 als ’Venster op de Verlichting in Nederland’  werd opgenomen in ‘entoen.nu’ , de geschiedenis canon van Nederland, omdat uit zijn levensverhaal duidelijk wordt wat het wezen van de Verlichting is.

 

Over de Verlichting schrijft de canon commissie, dat er twee kenmerken, twee sporen zijn die tot het wezen van de Verlichting behoren en die burgers inspireerden. 

In de eerste plaats kennis, omdat kennis en ratio, mens en samenleving konden verbeteren. Een tweede wezenlijk kenmerk was het geloof. Geloof in een God die het goede voor had met de wereld en alle dingen naar een vriendelijke en harmonieuze samenleving leidde.

 

Door de ‘verlichte canon bril’ ging ik op zoek naar die sporen van de Verlichting in Eises levensverhaal. Het kennis/ratio spoor was duidelijk herkenbaar, maar is dat nu het meest specifieke voor de Verlichting? En is er in Eises verhalen wel sprake van een God die het goede voor heeft met de aarde? Het tegendeel is eerder het geval. In tal van verhalen is sprake van een God die dreigt met straf, hel, verdoemenis en ondergang van de wereld.

Werd Eise wel geïnspireerd door de Verlichting zoals de Canon die omschrijft?

 

Verrast was ik, in eerste instantie onaangenaam, toen ik vernam dat Jonathan Israel kenner bij uitstek van de Verlichting, Eise Eisinga een compleet marginale figuur’ vond. 

Niet Eisinga, maar Spinoza komt volgens Israel de rol van ‘Venster op deVerlichting’ toe, omdat hij de eerste grote filosoof in de geschiedenis was die, op zoek naar waarheid, de voordelen van democratie, gelijkheid, tolerantie en individuele vrijheid van denken, meningsuiting en geweten bepleitte.

Spinoza stond aan de wieg van de Verlichting. Hij was de grote inspirator van 

de Verlichting en van onschatbare betekenis voor de Nederlandse- en wereld geschiedenis. Op zoek naar sporen van Verlichting las ik Eises levensverhaal opnieuw, maar nu door de ‘Verlichte bril’' die Jonathan Israel mij aanreikte.

Een bril met lenzen geslepen door Descartes, Spinoza, Locke, Bekker, Bayle, Montesquieu,Voltaire, Rousseau, Diderot en Kant.

Het werd een feest van herkenning, overal in zijn vier levens herkende ik hun ‘Sporen Verlichting’. 

Israel kan hem een marginale figuur vinden, maar Eises leven en werk zijn onmiskenbaar geïnspireerd door de ‘Architecten van de Verlichting'’.

Het werd, zoals gezegd, een fascinerende zoektocht naar ‘Sporen van Verlichting’ in leven en werk van Eise en het 'Eise Eisinga's Planetarium doe- en ontdekboek' groeide uit tot het project ‘Eise Eisinga- de Verlichting in Nederland’

 

                                                                               Meinte Vierstra                        

Lees ook:

BIBLIOGRAFIE 2 : 'Filosofie voor het leven'

Schrijf een commentaar: (Klik hier)

123website.nl
Tekens over: 160
OK Verzenden.

Sisca | Antwoord 25.03.2014 19.43

Dat is ook toevallig! Nét het boek ' en je zult spinazie eten' van Jan Knol gelezen.
Wat een mooie site en geweldig resultaat 50.000 bezoekers!
Gefeliciteerd!

Jan (Spinoza) Knol | Antwoord 18.02.2013 09.40

Zo knap als Eise is om de ruimte in te kijken,
zo knap is Meinte om de diepte in te gaan.
Fantastische website, ik kan niet anders zeggen,

Bekijk alle commentaren

Nieuwe commentaren

29.05 | 21:29

Wat een mooi geheel! zoveel informatie, zoveel wijsheid, zoveel beschaving, en dat al van zo lang geleden! Laten we dit alles in ere houden en vooral: doorgeven

...
12.12 | 16:08

Wat merkwaardig dat de vrouw van Lambertus Nieuwenhuis Emma wordt genoemd. Zij heet in werkelijkheid Catharina (Katharina) van Lochem (1738-1817)

...
15.11 | 14:06

Het portret op deze pagina is niet van Arjen Roelofs maar van diens biograaf Worp van Peijma. Toen Arjen stierf in 1828 bestonden er nog geen foto-portretten.

...
30.10 | 15:48

Uiterlijk gaan de verhalen over het leven van Eise en de tijd van de verlichting. Maar innerlijk worden uiteraard de gedachten en gevoelens van Meinte Vierstra zelf weerspiegeld. En hoe mooi en zo herkenbaar. De humor, de (jongens)dromen, het voortschrij

...
Je vindt deze pagina leuk