VAN VERLICHTING TOEN NAAR VERLICHTING NU

 

INLEIDING 

 

Ter gelegenheid van Eise Eisinga’s 250e geboortejaar vroeg het 'Koninklijk Eise Eisinga Planetarium' mij in 1994 het  'Eise Eisinga's Planetarium doe- en ontdekboek' te schrijven.

Ik richtte mij aanvankelijk alleen op Eise zoals ik hem uit mijn bezoeken aan het Planetarium kende: In het voorhuis ontmoet je Eise als bouwmeester van het Planetarium en in het achterhuis Eise als wolkammer. 

 

Toen het boekje klaar was, ontdekte ik echter dat ik hem in mijn verhalen ernstig tekort had gedaan. 

Eise was meer, veel meer dan ik had verteld, want behalve wolkammer en bouwmeester van het Planetarium was hij ook actief als armoedebestrijder, bouwmeester van het stadsarmenhuis en politicus. 

        Voor de oude Grieken was de ethica, de studie van het goede leven, onlosmakelijk verbonden met  de studie van de kosmos.

"Je kunt de praktische vragen naar de beste manier van leven niet scheiden van vragen omtrent de aard van de kosmos waarin je leeft" leerden zij.

"Komt die onlosmakelijke verbondenheid  ook niet tot uitdrukking in leven en werk van Eise?" vroeg ik mij af .Het boekje was klaar maar ik was nog lang niet klaar met Eise en ik ging op zoek naar wie hij werkelijk was. 

Het werd een fascinerende zoektocht.

 

Vooral  toen Eise in 2006 als ’Venster op de Verlichting in Nederland’  werd opgenomen in ‘entoen.nu’ , de geschiedenis canon van Nederland, omdat uit zijn levensverhaal duidelijk wordt wat het wezen van de Verlichting is.

 

Over de Verlichting schrijft de canon commissie, dat er twee kenmerken, twee sporen zijn die tot het wezen van de Verlichting behoren en die burgers inspireerden. 

In de eerste plaats kennis, omdat kennis en ratio, mens en samenleving konden verbeteren. Een tweede wezenlijk kenmerk was het geloof. Geloof in een God die het goede voor had met de wereld en alle dingen naar een vriendelijke en harmonieuze samenleving leidde.

 

Door de ‘verlichte canon bril’ ging ik op zoek naar die sporen van de Verlichting in Eises levensverhaal. Het kennis/ratio spoor was duidelijk herkenbaar, maar is dat nu het meest specifieke voor de Verlichting? En is er in Eises verhalen wel sprake van een God die het goede voor heeft met de aarde? Het tegendeel is eerder het geval. In tal van verhalen is sprake van een God die dreigt met straf, hel, verdoemenis en ondergang van de wereld.

Werd Eise wel geïnspireerd door de Verlichting zoals de Canon die omschrijft?

 

Verrast was ik, in eerste instantie onaangenaam, toen ik vernam dat Jonathan Israel kenner bij uitstek van de Verlichting, Eise Eisinga een compleet marginale figuur’ vond. 

Niet Eisinga, maar Spinoza komt volgens Israel de rol van ‘Venster op deVerlichting’ toe, omdat hij de eerste grote filosoof in de geschiedenis was die, op zoek naar waarheid, de voordelen van democratie, gelijkheid, tolerantie en individuele vrijheid van denken, meningsuiting en geweten bepleitte.

Spinoza stond aan de wieg van de Verlichting. Hij was de grote inspirator van 

de Verlichting en van onschatbare betekenis voor de Nederlandse- en wereld geschiedenis. Op zoek naar sporen van Verlichting las ik Eises levensverhaal opnieuw, maar nu door de ‘Verlichte bril’' die Jonathan Israel mij aanreikte.

Een bril met lenzen geslepen door Descartes, Spinoza, Locke, Bekker, Bayle, Montesquieu,Voltaire, Rousseau, Diderot en Kant.

Het werd een feest van herkenning, overal in zijn vier levens herkende ik hun ‘Sporen Verlichting’. 

Israel kan hem een marginale figuur vinden, maar Eises leven en werk zijn onmiskenbaar geïnspireerd door de ‘Architecten van de Verlichting. ( Lees: EISE VERTELDE 92 en EISE VERTELDE 93 Eises verwantschap met architecten van de Verlichting.)

Het werd, zoals gezegd, een fascinerende zoektocht naar ‘Sporen van Verlichting’ in leven en werk van Eise en het 'Eise Eisinga's Planetarium doe- en ontdekboek' groeide uit tot het project ‘Eise Eisinga- de Verlichting in Nederland’

 

 

                                                                               Meinte Vierstra                        

 verder :WAAROM EISE VERTELT

 

 

 

Schrijf een reactie: (Klik hier)

123website.nl
Tekens over: 160
OK Verzenden.

Sisca | Antwoord 12.08.2020 17.52

Klik hier om uw bericht te schrijvenSISCA | Antwoord25.03.2014 19.43
Dat is ook toevallig! Nét het boek ' en je zult spinazie eten' van Jan Knol gelezen.
Wat e

Jan Knol, auteur Spinoza | Antwoord 12.08.2020 17.50

JAN (SPINOZA) KNOL | Antwoord18.02.2013 09.40
Zo knap als Eise is om de ruimte in te kijken,
zo knap is Meinte om de diepte in te gaan.
Fantastische website, ik kan niet anders zeggen,

Bekijk alle reacties

Nieuwe reacties

21.10 | 21:17

Antwoord
18.02.2013 09.40
Zo knap als Eise is om de ruimte in te kijken,
zo knap is Meinte om de diepte in te gaan.
Fantastische website, ik kan niet anders zeggen,

...
12.08 | 17:52

Klik hier om uw bericht te schrijvenSISCA | Antwoord25.03.2014 19.43
Dat is ook toevallig! Nét het boek ' en je zult spinazie eten' van Jan Knol gelezen.
Wat e

...
12.08 | 17:50

JAN (SPINOZA) KNOL | Antwoord18.02.2013 09.40
Zo knap als Eise is om de ruimte in te kijken,
zo knap is Meinte om de diepte in te gaan.
Fantastische website, ik kan niet anders zeggen,

...
04.02 | 17:40

Met meer dan normale nieuwsgierigheid gelezen en kennis van genomen. Mooi geschreven en bijzonder die imaginaire dialogen tussen de betrokkenen.
Ook de dialogen tussen personages uit verschillende tijdperken zijn goed neergezet. Wat een werk allemaal Mein

...
Je vindt deze pagina leuk